Κυριακή, 18 Οκτωβρίου 2015

"Ερημος οπως Ερωτας"της Εφης Καλογεροπούλου,γράφει η Πόλυ Χατζημανωλάκη.


  ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΑΠΟ ΚΕΡΙ 

Εισέρχομαι στην ανάγνωση με όλες μου τις ιδιότητες*. "Έρημος όπως έρωτας" της Έφης Καλογεροπούλου


Είμαι ευτυχής και ευχαριστώ πολύ για την τιμή που μου έκανε η Έφη Καλογεροπούλου, να με περιλάβει στο εκλεκτό πάνελ, απόψε που παρουσιάζουμε την τέταρτη ποιητική συλλογή της, το «Έρημος όπως έρωτας». Θέλω να δηλώσω πως με ρώτησε – τι να δηλώσουμε, τι να γράψουμε δίπλα στην ιδιότητα τη δική μου στην πρόσκληση για την εκδήλωση – της είπα λοιπόν εγώ αυτό που γράφει τώρα, λογοτέχνης δοκιμιογράφος ή κάπως έτσι και συμπληρώνει. Να μη βάλουμε το φυσικός; Ω όχι της λέω, έχει παρέλθει καιρός, δεν θέλω να γράφω αυτήν την ιδιότητα…

Το σκεφτόμουν όμως. Μια ποιητική συλλογή, μια ανάγνωση είναι πάντα αφορμή να συμβούν αναταράξεις, υπαρξιακές ανακατατάξεις εντός. Έτσι λοιπόν σκεφτόμουν ότι όντως – ανεξάρτητα βεβαίως με το τι γράφουμε δίπλα στο όνομά μας – ερχόμαστε στην ανάγνωση με όλους μας τους εαυτούς. Εν προκειμένω και για τον εαυτό μου μιλώ και με την ιδιότητα του φυσικού. Μετά λόγου γνώσεως το λέω αυτό και αναφέρομαι σε όλες τις αναγνώσεις που κάνει κάποιος και εδώ που μιλάμε για την Έφη, είναι για την τέταρτη ποιητική της συλλογή είναι και για την τρίτη – εδώ γνωριστήκαμε, εδώ συναντηθήκαμε στον κυβερνοχώρο – στον χώρο των αναρτήσεων, των κειμένων, των ποιημάτων, των ψεύτικων ταυτοτήτων έτσι Άμμος ήταν η πρώτη της συλλογή που διάβασα εγώ και θυμάμαι ότι σκέφτηκα τότε κλεψύδρα, ρευστότητα, απώλεια, χρόνος, έρημος όπως έρωτας… έτσι αν εκείνη λέει για αυτήν εδώ τη συλλογή σε σχέση με την προηγούμενη «καμία σχέση» - είναι το ίδιο με εμένα που λέω φυσικός – καμία σχέση…

Καταλαβαίνω ωστόσο αυτό που ήθελε να πει. Η άμμος, ο κατακερματισμός – η υδραργυρική ρευστότητα από τη μια –  από την άλλη η έρημος, η άμμος που δεν αναφέρεται αλλά υπονοείται, το αχανές, η έλλειψη προσανατολισμού, ο αχανής ορίζοντας, η ερήμωση – στην έρημο, ο έρωτας μα υπάρχει μεγαλύτερη ερήμωση από τον έρωτα;
Έρημος το τοπίο που επαναλαμβάνει τον εαυτό του – που δεν σε αφήνει να βρεις μια αναφορά, ένα σταθερό σημείο μόνο ο ουρανός μόνο τα άστρα  – έρημος η δίψα, η μοναξιά και έχω αυτό στο νου μου την ώρα που διαβάζω –
Μέχρι που
Ο δρόμος χάνεται
Δεν υπάρχει δρόμος
Δεν υπάρχει κανείς
Μόνο αέρας
Διαβάζω ανάποδα, από πίσω προς τα εμπρός, το πρώτο ποίημα της συλλογής
Είναι ένα καρότσι
Οι ρόδες του υπόσχονται αιώνια φυγή
(ο μπροστινός τροχός τρίζει/τον σπρώχνω σταθερά)


Είναι ένα καρότσι – εκεί λένε, σε ένα καρότσι έγραψε ένα βιβλίο ο Γουίλλιαμ Φώκνερ – όταν διαβάζω καρότσι είναι δρόμος, είναι αράδα, είναι γραφή – που σβήνεται ίσως στην άμμο – είναι αμάξι – είναι η άμαξα η μεγάλη άρκτος – ο μόνος προσανατολισμός στην έρημο όπως είπαμε στην αρχή…
σταθερά – γράφει τον σπρώχνω σταθερά
Αλλά έχω την αίσθηση πως αυτό το συνθετικό ποίημα, αυτή η ποιητική σύνθεση προσπαθεί να σπάσει κάθε σύνδεσμο σταθερότητας. Ο ποιητής θέλει να με αποπροσανατολίσει….
Ξεκλειδώνει τα υπόγεια
Ξηλώνει πατώματα αυτή  η νύχτα
Το δάπεδο βουλιάζει
Οι τοίχοι τρέμουν
Οι αρμοί της σκάλας λύνονται
Η στέγη υποχωρεί
Τα γείσα πέφτουν
Θέλει να δημιουργήσει αστάθεια, ίλιγγο

Χιλιάδες μυρμήγκια γλιστράνε σε πάγο
Η ανεξάντλητη σιγουριά του άσπρου
Ή πιο πριν
Στην παγωμένη επιφάνεια του καθρέφτη
Ανύποπτη
Δίχως κουπί  
Δίχως σκαρί
Ταξιδεύει
Μια μυητική διαδρομή λοιπόν, μια λαβυρινθική πορεία, που αντί να γίνεται ένδον, αντί να γίνεται με καταβύθιση σε σπηλιές, στο άντρο του Μινωταύρου γίνεται στο αχανές, στο έξω.
Ποιες οι δικές μου αποσκευές για να βαδίσω στην Έρημο;

 - Νυκτερινή Πτήση – Γη των ανθρώπων του Σαιντ Εξυπερύ – εκεί συνάντησα άλλη μια φορά την έρημο
-Τσάι στη Σαχάρα του Μάικλ Οντάντζε – μια διαδρομή που δεν θυμάμαι πια – με μια μαγική όαση στο κέντρο, μια μυθική Ζερζούρα
- Και φυσικά τις φοβερές μεταφορές για την έρημο από τον Άγγλο Ασθενή – νομίζω εκεί είναι που γράφει κάπου η έρημος μοιάζει σαν στόμα σκύλου…
Στις αποσκευές μου και τα οράματα της ερήμου – οι πειρασμοί του Αγίου Αντωνίου, τα τέρατα, οι δαίμονες της ερημιάς – συναντήσεις του περίεργου αναγνώστη, που ιερόσυλα διαβάζει τις μαρτυρίες των γραφών…

Ο λαβύρινθος μια διαδρομή ολισθηρή, επικίνδυνη, που στις περισσότερες περιπτώσεις οδηγεί στην απώλεια – γι΄αυτό φημίζεται – οι πολλοί που χάνονται. Πολύτιμος όμως για τον ένα, τον κεντρικό ήρωα, τον αφηγητή που θα τον διαβεί. Θα φτάσει στο κέντρο και θα ξαναβγεί. Η ανθρωποποίηση, η εκπλήρωση της κάθε αποστολής, η Οδύσσεια par excellence – όλα έγιναν για να περάσουμε μέσα από αυτά. Για να διασχίσεις την έρημο έγιναν.

Δεν θυμάται
Γιατί δεν θέλει να θυμάται
Βαζίζει διαρκώς
Να διασχίσεις την έρημο, έλεγε, αυτό έχει σημασία
Και συνέχιζε
Ανάμεσα στο πλήθος
Να διασχίσεις την έρημο, έλεγε
Να διασχίσεις την έρημο, αυτό έχει σημασία.
Και μετά έρχονται τα οράματα – οι πειρασμοί του Αγίου Αντωνίου που είπαμε στην αρχή. Οι εφιάλτες της ερήμου
Σχήματα ζωομορφικά – δέρμα φιδιού, σώμα χωρίς πόδια, άνθρωπος από νερό – το υλικό, η υφή της ύπαρξης – το χαρτί, το χιόνι το νερό –

είδε σκύλους στο αίμα του αδέσποτους
Ελάφια να διασχίζουν το κορμί του
Κυνηγούς ακροβολισμένους
Στις τέσσερις γωνίες του ορίζοντα
Φωνές μικρών παιδιών στα χέρια του



Η συγκέντρωση στον εαυτό – το σταθερό σημείο στην έρημο – εισπνοή – εκπνοή
Και κυρίως το βλέμμα, το μάτι. Μια συγκέντρωση στην ακρίβεια της όρασης. Στη συρρίκνωση, συσπείρωση που βλέπει

Τα μάτια είναι του χρόνου τα παράθυρα
Τι βλέπεις
Τίποτα για τίποτα
Τι συλλέγει το βλέμμα; Το βλέμμα κυνηγός –
Θήραμα και θηρευτής κοιτάζονται
Οι κόρες των ματιών διαστέλλονται

Ο αμοιβαίος φόβος – το μάτι που ανοιγοκλείνει  - το  βλέφαρο – το κλείστρο της μηχανής
Τι σημαίνει το βλέμμα;
Τι υπάρχει μέσα από το βλέμμα;
Η ακρίβεια ωρολογοποιού
Η εστίαση –
Το ρολόι ο χρόνος – η χρονικότητα του βλέμματος –
Τα μάτια είναι του χρόνου τα παράθυρα
Η συνέχεια το μετείκασμα
Ο κινηματογράφος…
Ο θάνατος
Μέσα από το βλέμμα ύλη
Ύλη σιωπής
Μια σπουδή – μια ασπρόμαυρη φαντασμαγορία που θα αποδόσει μια επαναδημιουργία του κόσμου – και δεν μιλώ για το κοσμικό αυγό και τα ορφικά βεβαίως – αλλά την εστίαση στο θάνατο, το μετείκασμα, τον κινηματογράφο, την κατοίκηση στο όνειρο μέσα από την εναλλαγή του φωτός και του σκότους…
τη μνήμη
Το τι είναι θεός
Ο ποιητής είναι ένας δημιουργός θεός – που δημιουργεί τον κόσμο και τον χρόνο , τη μνήμη τη λήθη - ονειρευόμενος.

Η κυριαρχία του άδειου
Του ακίνητου στο χρόνο
Το ανίκητο του χρόνου
Τα μάτια είναι
           
Μια δημιουργία – ύπνος όνειρο, λήθη, μάτι καθρέφτης – συνείδηση – χρόνος – μάτι χρόνος
Οι Ώρες πετούν
Από το μανίκι του Θεού ξεχύνονται λευκά πουλιά
Οι Ώρες μοναχικοί του Απείρου ακροβάτες
Και ο Χρόνος κλόουν τρελός παλιάτσος
Του Ουρανού διασκεδαστής
Αυτάρεσκα υποκλίνεται
Και στο κοσμικό αυγό ξαναμπαίνει…

Η Ορφική δημιουργία, η αντιστρεπτότητα – η ταινία του Βερτόφ ο άνθρωπος με την κινηματογραφική μηχανή –
Το μανιφέστο Κινηματογράφος – μάτι πιστεύω πνευματική οφειλή
Εκεί η σκηνή με το ανάποδο αυγό που μαζεύεται στην ταινία του
Έτσι και αυτάρεσκα υποκλίνεται και στο κοσμικό αυγό ξαναμπαίνει
την ίδια σκηνή από την ταινία του Βερτόφ περιγράφει και Κώστας Μαυρουδής στις τέσσερις εποχές  με το ποίημα «Επιστρεψιμότητα»…


Εκεί που φαντάζεται πως ίσως είναι δυνατόν να συμβεί όταν γράφει:
«από το ναό βγαίνει το ζεύγος Στάντλερ
επαναλαμβάνοντας ανάστροφα την πρωινή πορεία από το
σπίτι.
Πρωινό στην κουζίνα.
Το γάλα πλάγιος πίδακας, επιστρέφει στη φιάλη του, τα δημητριακά επιστρέφουν στη συσκευασία της Νεστλέ.
Με τις πιζάμες του ο σύζυγος
Βαδίζει ανάποδα προς το κρεβάτι
[…]»
Και παρακάτω:
«όπως συμβαίνει (αν θυμάστε) στην ταινία του Βερτόφ
ο χρόνος κινείται αντίστροφα,
το ψωμί επιστρέφει στο αλεύρι…»
Εδώ είναι που κι εγώ έπρεπε αν είχα πει φυσικός – να μην το κρύβω – όταν στις σπουδές μου παιδευόμουν να βρω τις πρώτες αρχές της εντροπίας – την μη αντιστρεπτότητα – δεν μπορούσα να μην σχολιάσω με αυτόν τον τρόπο την πνευματική αυτή οφειλή της Έφης. Σπουδές σκηνοθεσίας  - σπουδές φυσικής – την στοιχειώνει η επιστρεψιμότητα – η μη επιστρεψιμότητα….
Δεν θα σας κουράσω άλλο. Δεν θα επαναλάβω την ανάγνωση. Δεν θα χαράξω ένα χάρτη της ερήμου – σαν αυτούς που σχεδίαζε η Γερτρούδη Μπελ – μια αναφορά πάλι στον Άγγλο Ασθενή.  Η ποιητική συλλογή – το συνθετικό ποίημα – είναι καλύτερα αυτό που πρέπει ο αναγνώστης να διασχίσει. Είναι μια έρημος που τον καλεί μέσα της να χαθεί και να αναδυθεί στο δικό του χρόνο, έχοντας περάσει αυτές ή άλλες δοκιμασίες. Αυτές από τον δικό του βυθό των ακαταλήπτων πραγμάτων που λέει ο Παπαδιαμάντης.
Μια αναγέννηση, μια αναδημιουργία στις παρυφές του λαβυρίνθου
Αναγέννηση – μοίρα και θάνατος και γέννηση μαζί
Όλες οι λέξεις
Θραύσματα και ύλη
Μαγικοί λαβύρινθοι
Που κρύβονται στα πλήκτρα
Εκεί στα πλήκτρα είναι οι λαβύρινθοι, εκεί είναι η έρημος…

Εύχομαι από καρδιάς στην Έφη καλή συνέχεια, όμορφα ταξίδια. Να διαβαστεί να αγαπηθεί αυτή η νέα της συλλογή και να έχει την αναγνώριση που της αξίζει…
Πόλυ Χατζημανωλάκη

*To κείμενό της εισήγησής μου, στην εκδήλωση για την ποιητική συλλογή της Έφης Καλογεροπούλου «Έρημος όπως έρωτας», βιβλιοθήκη Βολανάκη, Σάββατο 20 Ιουνίου
@ info
Έφη Καλογεροπούλου
Eρημος όπως έρωτας,
Δίγλωσση έκδοση. Μετάφραση στα Αγγλικά Γιάννης Γκούμας
Εκδόσεις Μετρονόμος, σειρά Ποιείν
Σελ. 72

Τιμή 
€ 8,52


Θερμότατες ευχαριστίες στη Φυσικό ,συγγραφέα και δοκιμιογράφο Πόλυ Χατζημανωλάκη
 για την "ανάγνωση" αυτή.

Δεν υπάρχουν σχόλια: